{"id":893,"date":"2018-05-04T09:08:35","date_gmt":"2018-05-04T07:08:35","guid":{"rendered":"http:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/?p=893"},"modified":"2018-05-04T18:47:38","modified_gmt":"2018-05-04T16:47:38","slug":"co-sie-swieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/?p=893","title":{"rendered":"CO SI\u0118 \u015aWI\u0118CI?"},"content":{"rendered":"<p>W mi\u0119snym \u201eu Chocho\u0142a\u201d ju\u017c w pi\u0105tkowe popo\u0142udnie p\u00f3\u0142ki puste jak w stan wojenny. Towar maj\u0105 tu dobry i \u015bwie\u017cy, cho\u0107 dro\u017cszy ni\u017c gdzie indziej, ale te\u017c okazja nie byle jaka, weekend d\u0142uga\u015bny jak korki na wylot\u00f3wkach, wi\u0119c kto by na \u015bwi\u0119towanie sk\u0105pi\u0142. <em>Jesce\u015bmy nie lada jacy<\/em>. Chocho\u0142 nawet ma wolne.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ca\u0142y nar\u00f3d rocznic\u0119 swojej pierwszej konstytucji grilluje. Chcia\u0142em napisa\u0107: mi\u0142uje, ale to w sumie na jedno wychodzi. Potomkowie pa\u0144szczy\u017anianych ch\u0142op\u00f3w bawi\u0105 si\u0119 dzi\u015b po pa\u0144sku. Nic to, \u017ce z pa\u0144szczyzny uwolni\u0142a ich nie ta konstytucja, lecz inne akty prawne, narzucone p\u00f3\u017aniej przez obcych.<\/p>\n<p>Polska historia jest pokr\u0119cona, kto by tam pami\u0119ta\u0142 j\u0105 ze szczeg\u00f3\u0142ami. \u0141atwiej zapami\u0119ta\u0107 temat trzeciomajowej lekcji: pierwsza w Europie, druga na \u015bwiecie. <em>Nastroi\u0142em pawich pi\u00f3r: postawie se pa\u0144ski dw\u00f3r!<\/em><\/p>\n<p>Co roku w maju poprawiamy sobie narodowy nastr\u00f3j historyczn\u0105 klasyfikacj\u0105. Zn\u00f3w miejsce na pudle, jak w niegdysiejszym Wy\u015bcigu Pokoju. W Europie byli\u015bmy pierwsi, nikt nas nie b\u0119dzie uczy\u0142 je\u015b\u0107 no\u017cem i widelcem.<\/p>\n<p>Nie wszystkim to jednak wystarcza. Spo\u0142ecznicy z mojego rodzinnego Radomia\u00a0 og\u0142osili, \u017ce pierwsz\u0105 polsk\u0105 konstytucj\u0105 wcale nie by\u0142a trzeciomajowa \u201eUstawa Rz\u0105dowa\u201d, lecz przyj\u0119ty w roku 1505, oczywi\u015bcie w Radomiu, akt prawny znany jako <em>Nihil Novi. <\/em>Nic to, \u017ce w polskiej tradycji prawnej termin <em>constitutiones <\/em>zarezerwowany by\u0142 dla wszelkich uchwa\u0142 sejmowych, za\u015b wsp\u00f3\u0142czesne znaczenie s\u0142owa <em>konstytucja<\/em> pojawi\u0142o si\u0119 po uchwaleniu konstytucji Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n<p>Nic moich krajan nie powstrzyma w dziele utrwalania konstytucyjnego pierwsze\u0144stwa. A tak\u017ce dziale, bo na skwerze obok nieistniej\u0105cego zamku historyczni przodownicy ustawili dwie kopie starych armat i nawet z nich ju\u017c rocznicowo wystrzelili. A jeszcze Zag\u0142ob\u0119 posadz\u0105 w pobli\u017cu, na pami\u0105tk\u0119 dziury w czole, co mu j\u0105 szlachcic kuflem wybi\u0142 na sejmiku w Radomiu.<\/p>\n<p>Z\u0142o\u015bliwi powiadaj\u0105, \u017ce Polska to Radom Europy. Nie cierpi\u0119 zbyt \u0142atwego dworowania sobie z rodzinnego miasta, ale w tym przypadku\u2026 <em>B\u00f3j\u017ce si\u0119 Boga<\/em>, <em>przecie my Swoje wychwala\u0107 musiemy,\u00a0bo nas zjedz\u0105<\/em><em>!<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>I tak poprzez Gombrowicza wracamy zn\u00f3w do Grillowania konstytucji, kt\u00f3re z Mi\u0142o\u015bci\u0105 Kochanej Ojczyzny tak nam si\u0119 jako\u015b po\u0142\u0105czy\u0142o: kto wie, czy mieliby\u015bmy co obchodzi\u0107, gdyby nie staropolski styl \u015bwi\u0119towania Wielkanocy i innych okazji, wedle kt\u00f3rego \u015bwi\u0119tuj\u0105cych poza ob\u017carstwem, opilstwem i bywaniem niewiele obchodzi\u0142o. Tygodniami, co tam nasze maj\u00f3wki.<\/p>\n<p>Tw\u00f3rcy projektu konstytucji postanowili z tego obyczajowego rozmachu skorzysta\u0107 i przyspieszy\u0107 jej uchwalenie tak, by konserwatywna\u00a0 opozycja na po\u015bwi\u0105teczne obrady sejmu do Warszawy zjecha\u0107 nie zd\u0105\u017cy\u0142a. Uda\u0142o si\u0119 lepiej ni\u017c dieta cud.<\/p>\n<p>Ostatecznie 3 maja 1791 roku zebra\u0142o si\u0119 w stolicy 182 parlamentarzyst\u00f3w, z czego 101 by\u0142o za projektem konstytucji. Potem jeszcze kilkunastu przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119, jak to bywa, do zdania wi\u0119kszo\u015bci. Tej wi\u0119kszo\u015bci, kt\u00f3ra obradowa\u0142a, bo prawdziw\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili nieobecni. Sejm i senat sk\u0142ada\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas z pi\u0119ciuset parlamentarzyst\u00f3w, ale te\u017c \u2013 podkre\u015blmy za prof. Ajnenkielem \u2013 stu osiemdziesi\u0119ciu dw\u00f3ch obraduj\u0105cych wystarczy\u0142o do prawomocno\u015bci g\u0142osowania.<\/p>\n<p>Konstytucj\u0119 uchwalono \u2013 jak by\u015bmy to dzi\u015b powiedzieli \u2013 poza trybem. Zosta\u0142a po prostu odczytana w sali obrad, deputaci nie dostali wydrukowanego projektu do regulaminowego \u201etrzydniowego namy\u015blania si\u0119\u201d.<\/p>\n<p>Burzliwe obrady trwa\u0142y wiele godzin. Sam kr\u00f3l by\u0142 za, a nawet przeciw: mia\u0142 pewne w\u0105tpliwo\u015bci prawne i \u017c\u0105da\u0142, \u017ceby sejm zwolni\u0142 go z przysi\u0119gi, kt\u00f3r\u0105 potwierdzi\u0142 niegdy\u015b <em>pacta conventa<\/em>, gwarantuj\u0105ce woln\u0105 elekcj\u0119 i narzucone przez pa\u0144stwa zaborcze poprzednim sejmom.<\/p>\n<p>W ko\u0144cu zacz\u0119to domaga\u0107 si\u0119 od kr\u00f3la, by przerwa\u0142 dyskusje i konstytucj\u0119 zaprzysi\u0105g\u0142. Stanis\u0142aw August podni\u00f3s\u0142 r\u0119k\u0119, by \u2013 jak potem t\u0142umaczy\u0142 we wspomnieniach \u2013 zabra\u0107 g\u0142os po raz czwarty. <em>A to nasi wzi\u0119li za znak ju\u017c mojej przysi\u0119gi. Rzucili si\u0119 hurmem do tronu, a ja widz\u0105c, \u017ce rzecz si\u0119 daje zrobi\u0107, zrobi\u0142em <\/em>\u2013 tak opisywa\u0142 kr\u00f3l wydarzenie rodem z komedii sytuacyjnej. \u00a0A brakiem sejmowego g\u0142osowania nikt si\u0119 nie przej\u0105\u0142.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Je\u015bli doda\u0107 do tego naciski, by mimo zgodnego z prawem protestu opozycji deputacja konstytucyjna ustaw\u0119 podpisa\u0142a, a tak\u017ce uchwalenie przez sejm, i\u017c niewa\u017cne b\u0119d\u0105 wszelkie wyst\u0105pienia wobec konstytucji, w tym legalne protesty wnoszone za po\u015brednictwem s\u0105d\u00f3w, to mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, i\u017c wszelkie podobie\u0144stwa do konflikt\u00f3w konstytucyjnych z najnowszej historii s\u0105 nieprzypadkowe. I nieprzyjemne, jak pami\u0119\u0107 o r\u0119ce kr\u00f3la.<\/p>\n<p>Tak, tej samej r\u0119ce, kt\u00f3ra nieco przypadkiem o uchwaleniu jednego z najwa\u017cniejszych polskich akt\u00f3w prawnych przes\u0105dzi\u0142a. I kt\u00f3ra \u2013 o czym sejmowa publika nie wiedzia\u0142a &#8211; przez lata bra\u0142a moskiewskie pieni\u0105dze.<\/p>\n<p>O tym, \u017ce kr\u00f3la polskiego op\u0142aca\u0142y mniej lub bardziej hojnie zaborcze mocarstwa, pisa\u0142 sporo Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz, w \u201eWieszaniu\u201d. Pisa\u0142 jak zwykle: wspania\u0142\u0105 polszczyzn\u0105 i z zami\u0142owaniem (niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce chorobliwym) do polskich spraw i sprawek potocznych, mniej znanych, bo niejasnych albo i brudnych, powodu do \u015bwi\u0119towania nie daj\u0105cych.<\/p>\n<p>K\u0142opot z Rymkiewiczem polega jednak na tym , \u017ce jego wizje i tezy bywaj\u0105 szalone, ale te\u017c okrutne, kompletnie nie przystaj\u0105ce do naszego rzekomego zami\u0142owania do sielanki i fety narodowej. Wi\u0119c i za bardzo czytany nie jest, bo nie wypada.<\/p>\n<p>A na pewno nie czyta go lud \u015bwi\u0119ta narodowe grilluj\u0105cy. Bo przecie\u017c \u201elud ten dobry jest\u201d, jak w insurekcj\u0119 pisa\u0142 do kr\u00f3la Stasia ksi\u0105dz Ko\u0142\u0142\u0105taj o t\u0142umie, kt\u00f3ry na warszawskich ulicach ubija\u0142 szubienice, by tych, kt\u00f3rych mia\u0142 za zdrajc\u00f3w, wiesza\u0107 na nich bez s\u0105dowej zw\u0142oki.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Nie da si\u0119 wykluczy\u0107, \u017ce niekt\u00f3re rosyjskie dokumenty finansowe, kt\u00f3re Rymkiewicz, w cz\u0119\u015bci za Tadeuszem Korzonem, przytacza, to carskie fa\u0142szywki, maj\u0105ce kr\u00f3la na gniew ludu narazi\u0107. Rosyjska tradycja dzielenia i sk\u0142\u00f3cania niezale\u017cnych od Moskwy nie urodzi\u0142a si\u0119, wbrew niekt\u00f3rym megalomanom, w kwietniu 2010 roku.<\/p>\n<p>S\u0105 jednak inne papiery, wra\u017ce finansowanie potwierdzaj\u0105ce. I kr\u00f3lewskie wyja\u015bnienia, dlaczego te ruskie dukaty persony tak wyrafinowanej nie brzydzi\u0142y:<\/p>\n<p><em>\u2026zaj\u0119te przez wszystkie trzy potencje wszystkie bez excepcji ekonomie \u017cup i intraty moje przyprowadzi\u0142y mnie i trzyma\u0142y w tak zupe\u0142nym niedostatku, \u017ce exacte \u017cy\u0107 nie mia\u0142em z czego, a zatem \u017ce konieczno\u015b\u0107 wyci\u0105ga\u0142a, aby mnie ci sami c\u00f3\u017ckolwiek do \u017cycia u\u017cyczyli, kt\u00f3rzy mnie ze wszystkiego obna\u017cyli byli.<\/em><\/p>\n<p>Tak pisa\u0142 kr\u00f3l do naczelnika Ko\u015bciuszki, \u017c\u0105daj\u0105c sprostowania, gdy podczas insurekcji \u201eGazeta Rz\u0105dowa\u201d napisa\u0142a, \u017ce Stanis\u0142aw August bra\u0142 <em>die\u0144gi<\/em> od wrog\u00f3w, kt\u00f3rzy Polsk\u0119 rozebrali. Brzmi to t\u0142umaczenie bardzo wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie.<\/p>\n<p>Przecie\u017c do polityki nie idzie si\u0119 dla pieni\u0119dzy, no ale \u017cy\u0107 z czego\u015b trzeba = powiedzieliby\u015bmy dzisiaj, gdyby nie to, \u017ce ju\u017c inni to powiedzieli. I to dawno temu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Te rosyjskie wp\u0142ywy i pieni\u0105dze, ta uwalana kr\u00f3lewska r\u0119ka, ten przewr\u00f3t sejmowy, w imi\u0119 wy\u017cszej konieczno\u015bci za nic maj\u0105cy drobne dobra powszednie, jak porz\u0105dek, procedury, zwyczaje; a tak\u017ce i fakt, \u017ce Ko\u015bciuszko \u201eGazecie Rz\u0105dowej\u201d kr\u00f3la przeprasza\u0107 kaza\u0142 i publikowania list \u0142ap\u00f3wkarskiej ha\u0144by faktycznie zakaza\u0142; i jeszcze inne \u00f3wczesne zdarzenia nader wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wygl\u0105daj\u0105ce &#8211; wszystko to kusi, by uzna\u0107, i\u017c w genach naszych albo w tym czym\u015b nieokre\u015blonym, niejasnym i w\u0105tpliwym, nazywanym charakterem narodowym, skrywa si\u0119 perwersyjne zami\u0142owanie do autodestrukcji.<\/p>\n<p>Towarzyszy mu przy tym sk\u0142onno\u015b\u0107 do gest\u00f3w egzaltowanych, efektownych, czasem nawet pi\u0119knych, ale niewczesnych, czynionych po szkodzie, a i nieskutecznych. Co na przyk\u0142ad z tego, \u017ce Sejm Wielki uchwali\u0142 utworzenie stutysi\u0119cznej armii, skoro szlacheccy i duchowni patrioci notorycznie zani\u017cali warto\u015b\u0107 swoich maj\u0105tk\u00f3w, by p\u0142aci\u0107 mniejsze podatki. Nazwane zreszt\u0105 pi\u0119knie: <em>ofiar\u0105 dziesi\u0105tego grosza<\/em>.<\/p>\n<p>Grosza zabrak\u0142o, wi\u0119c zamiast stu wojsko polskie liczy\u0142o ostatecznie czterdzie\u015bci sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Analogii mi\u0119dzy tamt\u0105 histori\u0105 a dzi\u015b znale\u017a\u0107 mo\u017cna rzeczywi\u015bcie du\u017co, ale to jednak zbyt \u0142atwe i z\u0142udne: takie usprawiedliwiaj\u0105ce szukanie przyczyn dzisiejszych s\u0142abo\u015bci i b\u0142\u0119d\u00f3w w s\u0142abo\u015bciach przodk\u00f3w, w ich zwyci\u0119stwach szukanie nadziei, bez pytania o cen\u0119. Je\u017celi historia rzeczywi\u015bcie jest nauczycielk\u0105 \u017cycia, to trzeba odebra\u0107 jej natychmiast prawa do wykonywania zawodu. Niczego nikogo nie uczy.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ale mimo wszystko co\u015b nam jednak ta historia polskiej \u201ewielko\u015bci w upadku\u201d o nas samych m\u00f3wi i mora\u0142 z niej wysnu\u0107 mo\u017cna niejeden. Na przyk\u0142ad taki, \u017ce zawsze istnia\u0142a w Polsce mniejszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra dla demokracji gotowa by\u0142a po\u015bwi\u0119ci\u0107 wiele, nie tylko krew, ale i rozum. T\u0119skni\u0142a za ni\u0105 s\u0142owem i czynem, ale jak twierdzi\u0142 wieszcz, kt\u00f3ry na romantyczne podium si\u0119 nie za\u0142apa\u0142, czyn tu ka\u017cdy za wcze\u015bnie wschodzi, za\u015b ksi\u0105\u017cka ka\u017cda za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n<p>Tylko postrzela\u0107 sobie lubimy zawsze, najch\u0119tniej \u015blepakami, na wiwat. Niech si\u0119 wi\u0119c \u015bwi\u0119ci, skoro musi, skoro tak si\u0119 boimy, \u017ce nas zjedz\u0105. Gombrowicz nie pierwszy raz trafi\u0142 w dziesi\u0105tk\u0119, cho\u0107 strzela\u0107 si\u0119 wzbrania\u0142.<\/p>\n<p>O naszym zakompleksionym samochwalstwie napisa\u0142 w \u201eDzienniku\u201d tak: <em>(\u2026)nic w\u0142asnego nie mo\u017ce cz\u0142owiekowi imponowa\u0107; je\u017celi wi\u0119c imponuje nam wielko\u015b\u0107 nasza lub nasza przesz\u0142o\u015b\u0107, to dow\u00f3d, \u017ce one w\u00a0krew nam nie wesz\u0142y.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Obawiam si\u0119, \u017ce i z demokracj\u0105 nasz\u0105 jest podobnie.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W mi\u0119snym \u201eu Chocho\u0142a\u201d ju\u017c w pi\u0105tkowe popo\u0142udnie p\u00f3\u0142ki puste jak w stan wojenny. Towar maj\u0105 tu dobry i \u015bwie\u017cy, cho\u0107 dro\u017cszy ni\u017c gdzie indziej, ale te\u017c okazja nie byle jaka, weekend d\u0142uga\u015bny jak korki na wylot\u00f3wkach, wi\u0119c kto by [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[308,314,313,142,309,307,312,310,14,311],"class_list":["post-893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-3-maja","tag-demokracja","tag-gazeta-rzadowa","tag-gombrowicz","tag-grill","tag-konstytucja","tag-korzon","tag-nihil-novi","tag-radom","tag-rymkiewicz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=893"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":898,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions\/898"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}