Nieufny wobec doniesie\u0144 frontowych medi\u00f3w, postanowi\u0142em sprawdzi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie fraza o \u201epolskich obozach\u201d zyska\u0142a w ostatnich dniach popularno\u015b\u0107 id\u0105c\u0105 w miliony. Wpisa\u0142em w wyszukiwark\u0119 s\u0142owa \u201eustawa, ipn, prokurator, polskie obozy\u201d, co\u015b jednak zrobi\u0142em \u017ale, bo wynik wyszukiwania by\u0142 m\u0119tny i niezadowalaj\u0105cy.<\/p>\n
Za to ju\u017c kilka minut p\u00f3\u017aniej na moje konto pocztowe przyszed\u0142 e-mail z ofert\u0105 firmy, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 tak\u0105 internetow\u0105 statystyk\u0105 i ch\u0119tnie pomo\u017ce. Wi\u0119c jednak kto pyta, nie b\u0142\u0105dzi? Nie wiem. Ale dzi\u015b na pewno zostawia \u015blady. Dawne policje -jawne, tajne i dwup\u0142ciowe – mog\u0142yby pozazdro\u015bci\u0107 Internetowi. Parafrazuj\u0105c stare gomu\u0142kowskie zawo\u0142anie: wolno\u015bci raz oddanej, nie odzyskamy nigdy?<\/p>\n
Tak wi\u0119c zn\u00f3w trzeba uwa\u017ca\u0107 na s\u0142owa? Miarkowa\u0107, co si\u0119 m\u00f3wi, do kogo i w jakim gatunku? Genologia jako wiedza prawnicza? Prokurator i s\u0119dzia definiuj\u0105cy, co jest, a co nie tekstem literackim? Wyznaczaj\u0105cy granice dzia\u0142alno\u015bci artystycznej? I naukowej? Rozs\u0105dzaj\u0105cy sensy i znaczenia?<\/p>\n
Prawda, na s\u0142owa trzeba uwa\u017ca\u0107 zawsze, to znaczy czyta\u0107 je uwa\u017cnie. W nich jest wszystko, dzisiejsze do\u015bwiadczenia zosta\u0142y ju\u017c dawno zapisane. S\u0142owa daj\u0105 nie tylko wiedz\u0119. Daj\u0105 te\u017c w\u0142adz\u0119. Dlatego ka\u017cda w\u0142adza chce zaw\u0142adn\u0105\u0107 s\u0142owami, mie\u0107 klucz do s\u0142ownika i gramatyki. Wzi\u0105\u0107 je we w\u0142adanie lub pod but. U\u017cywaj\u0105c pieni\u0119dzy, hak\u00f3w albo prokuratora.<\/p>\n
Aleksander Wat, polski \u017byd i komunista, a potem pozbawiony z\u0142udze\u0144 znawca sowieckiego systemu, tak\u017ce wi\u0119ziennego, wspomina gdzie\u015b o cz\u0142owieku, kt\u00f3rego posadzono za liter\u00f3wk\u0119 w gazecie. Nie byle jak\u0105, bo w nazwisku Stalin zmieniaj\u0105c\u0105 \u201et\u201d na \u201er\u201d. Wi\u0119ziono go jako wroga systemu, bynajmniej nie j\u0119zykowego. Srogi wyrok za s\u0142owa. W\u0142adza nad s\u0142owami doprowadzona do granic absurdu.<\/p>\n
Nie pami\u0119tam, czy ten nieszcz\u0119\u015bnik by\u0142 tylko zecerem, czy redaktorem wydania. A mo\u017ce posadzono obu? Zabrak\u0142o mi cierpliwo\u015bci, by znale\u017a\u0107 ten fragment. Ale przegl\u0105daj\u0105c pisma Wata trafi\u0142em na inne, te\u017c m\u00f3wi\u0105ce o w\u0142adzy i j\u0119zyku. O w\u0142adzy nad j\u0119zykiem.<\/p>\n
\u201eA je\u015bli nie jest si\u0119 panem swego j\u0119zyka \u2013 nie ma dyskusji, nie ma dialogu. Jest kr\u00f3lestwo jednostajnego monologu, deklaratywnego wydawania werdykt\u00f3w. Nie ma ju\u017c pyta\u0144. Jest tylko kr\u00f3lestwo odpowiedzi.\u201d<\/p>\n
I co wtedy? \u201eTo proste: 1. najpierw nie m\u00f3wi si\u0119 tego, co si\u0119 my\u015bli; 2. nast\u0119pnie m\u00f3wi si\u0119 to, czego si\u0119 nie my\u015bli, a my\u015bli si\u0119 to, czego si\u0119 nie m\u00f3wi; 3. jeszcze p\u00f3\u017aniej zmusza si\u0119 do my\u015blenia tego, co si\u0119 m\u00f3wi \u2013 stadium trudne, lecz konieczne dla higieny moralnej i pomy\u015blno\u015bci kariery. Wreszcie: 4. nie my\u015bli si\u0119 wcale.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
Cytaty te pochodz\u0105 z tomu esej\u00f3w Aleksandra Wata, wydanych przed trzydziestu laty poza cenzur\u0105 i opatrzonych wsp\u00f3lnym tytu\u0142em: \u201e\u015awiat na haku i pod kluczem\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nieufny wobec doniesie\u0144 frontowych medi\u00f3w, postanowi\u0142em sprawdzi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie fraza o \u201epolskich obozach\u201d zyska\u0142a w ostatnich dniach popularno\u015b\u0107 id\u0105c\u0105 w miliony. Wpisa\u0142em w wyszukiwark\u0119 s\u0142owa \u201eustawa, ipn, prokurator, polskie obozy\u201d, co\u015b jednak zrobi\u0142em \u017ale, bo wynik wyszukiwania by\u0142 m\u0119tny i […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[262,136,264,263],"class_list":["post-872","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-ipn","tag-polskie-obozy","tag-swiat-na-haku-i-pod-kluczem","tag-wat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=872"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":873,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/872\/revisions\/873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}