{"id":654,"date":"2014-01-30T10:53:57","date_gmt":"2014-01-30T08:53:57","guid":{"rendered":"http:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/?p=654"},"modified":"2014-01-30T10:53:57","modified_gmt":"2014-01-30T08:53:57","slug":"majdan-sztuka-slowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/?p=654","title":{"rendered":"Majdan. Sztuka s\u0142owa"},"content":{"rendered":"

Takie czasy <\/span><\/p>\n

Dwa czasy: rewolucji i demokracji. Przed kamer\u0105 rozmawiaj\u0105 m\u0142odzi ludzie: ukrai\u0144ski buntownik i polski dziennikarz. Niezmiennie od wiek\u00f3w to m\u0142odych wysy\u0142aj\u0105 na pierwsz\u0105 lini\u0119. Dziennikarz ma za ma\u0142o lat, by pami\u0119ta\u0107 nasz\u0105 rewolucj\u0119, z niecierpliwo\u015bci\u0105 dopytuje wi\u0119c buntownika: ale co dalej, ile to potrwa, przecie\u017c nie b\u0119dziecie tu tak sta\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Buntownik jest bezradny, odpowiada po polsku: nie wiem, nie potrafi\u0119 powiedzie\u0107, musimy zwyci\u0119\u017cy\u0107, ale wa\u017cni ludzie od was, co tworzyli Solidarno\u015b\u0107, m\u00f3wili, s\u0142ysza\u0142em tu dzisiaj, \u017ce to nie b\u0119dzie \u0142atwe, \u017ce trzeba czeka\u0107, mo\u017ce nawet latami. Musimy by\u0107 i czeka\u0107.<\/p>\n

Dwa czasy: rewolucji i demokracji. M\u0142ody Polak, nie pami\u0119taj\u0105cy buntu, zdziwiony. Zna tylko demokracj\u0119 i jej najwy\u017csze, ekonomiczne wcielenie. Jest wi\u0119c nastawiony na zysk, efekt, niecierpliwe dzia\u0142anie z pragmatycznym celem i nagrod\u0105 za szybki sukces. Buntownik, wymarzni\u0119ty i przera\u017cony, wie tylko, \u017ce musi czeka\u0107. A nagroda wcale nie jest pewna.<\/p>\n

Czas rewolucji okazuje si\u0119 cierpliwszy. Paradoksalnie, biegnie wolniej.<\/p>\n

Retorzy <\/span><\/p>\n

Dwaj retorzy po pr\u00f3bie negocjacji przemawiaj\u0105 do t\u0142umu. Prezydent-dyktator, maj\u0105cy za sob\u0105 pozory demokracji, tarcz\u0119 i pa\u0142\u0119 Birkutu, a tak\u017ce Wielkiego Brata, wie, \u017ce mo\u017ce zwodzi\u0107 i gra\u0107 na zw\u0142ok\u0119. Buntownicy nie s\u0105 na tyle mocni, \u017ceby obali\u0107 go si\u0142\u0105, a w nic innego ni\u017c si\u0142a nie wierzy. Panuje wi\u0119c nad czasem, tak\u017ce nad czasem ich, majda\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Kliczko rozumie ju\u017c, \u017ce przegra\u0142, \u017ce cho\u0107 chcia\u0142by mo\u017ce zaryzykowa\u0107 i przysta\u0107 na w\u0105tpliwy kompromis, byle tylko dyktator cofn\u0105\u0142 rozkaz strzelania, to ludzie tu na majdanie, t\u0142um, kt\u00f3ry zrobi\u0142 go przyw\u00f3dc\u0105, a teraz zaczyna w to przyw\u00f3dztwo w\u0105tpi\u0107, ci ludzie nie chc\u0105 si\u0119 cofn\u0105\u0107. Nie maj\u0105 gdzie. Wi\u0119c przygaszony, okopcony zm\u0119czeniem m\u00f3wi tylko, \u017ce zostaje tu z nimi, bo ich rozumie, a jedyne, czego si\u0119 boi, to tego, \u017ce przyjdzie do niego kto\u015b i powie, \u017ce straci\u0142 w\u0142a\u015bnie brata, m\u0119\u017ca, syna.<\/p>\n

Tiahnybok jest radyka\u0142em i na pewno cofa\u0107 si\u0119 nie chce. Wie jednak, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 towarzystwa na wiecuj\u0105cym majdanie z przera\u017ceniem my\u015bli o losie tych, kt\u00f3rych w\u0142adza z\u0142apa\u0142a i w ka\u017cdej chwili mo\u017ce zamordowa\u0107 r\u0119kami nieznanych sprawc\u00f3w. Wie, \u017ce l\u0119k tej mniejszo\u015bci mo\u017ce by\u0107 zara\u017aliwy i powszechny, wi\u0119c postanawia \u00f3w l\u0119k nazwa\u0107 i nazywaj\u0105c, oswoi\u0107.<\/p>\n

M\u00f3wi zebranym, \u017ce je\u015bli obietnic prezydenta nie odrzuc\u0105, je\u017celi uznaj\u0105 go za cz\u0142owieka, kt\u00f3remu mo\u017cna uwierzy\u0107 i walk\u0119 na ten czas przerwa\u0107, to by\u0107 mo\u017ce ocal\u0105 z r\u0105k oprawc\u00f3w swoich przyjaci\u00f3\u0142 i wsp\u00f3\u0142towarzyszy. I nikt ju\u017c mo\u017ce nie zginie.<\/p>\n

A je\u017celi niepewny kompromis odrzuc\u0105, je\u017celi nie potrafi\u0105 zapomnie\u0107, \u017ce dyktator jest k\u0142amc\u0105 z natury, to nie tylko pozostawi\u0105 w r\u0119kach oprawc\u00f3w swoich przyjaci\u00f3\u0142, ale i sami pewnie trafi\u0105 do wi\u0119zie\u0144. Zwyci\u0119\u017c\u0105, lecz zwyci\u0119stwem s\u0142abych, zwyci\u0119stwem wy\u0142\u0105cznie moralnym, honorow\u0105 kl\u0119sk\u0105, kt\u00f3r\u0105 by\u0107 mo\u017ce historia zapisze w rubryce gloria victis.<\/em><\/p>\n

Wykrzyczawszy alternatyw\u0119, ka\u017ce zebranym podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, g\u0142osowa\u0107 jak na wiecu kozackim, przez podniesienie r\u0119ki za walk\u0105 lub rozejmem. Chce z buntownik\u00f3w zrobi\u0107 obywateli, daj\u0105c im wyb\u00f3r i odpowiedzialno\u015b\u0107. Pokazuj\u0105c, \u017ce ich g\u0142os si\u0119 liczy, a ka\u017cde s\u0142owo wa\u017cy jak o\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Wieloznaczno\u015b\u0107, o kt\u00f3rej nie wolno zapomnie\u0107: demokracja tworzona tym gestem to demokracja kozacka, wojenna. Tiahnybok przemawia ze sceny, widz\u0105c ju\u017c zapewne, jak historia obsadza go w roli hetmana.<\/p>\n

Tarcz\u0105 bywa poeta <\/span><\/p>\n

Kul ju\u017c od dawna nie robi si\u0119 z o\u0142owiu. Czasem wyrabia si\u0119 je ze s\u0142\u00f3w, szybkich i celnych, nios\u0105cych wolno\u015b\u0107 lub \u015bmier\u0107, albo jedno i drugie. Dyktatorzy boj\u0105 si\u0119 s\u0142\u00f3w, bo nigdy przecie\u017c nie zamkn\u0105 wszystkich ust, wszystkim nie amputuj\u0105 pami\u0119ci i zapisanego w niej s\u0142ownika, w kt\u00f3rym s\u0105 te\u017c s\u0142owa rzadko u\u017cywane, bo zbyt patetyczne dla mowy codziennej. Przywo\u0142ywane w czas szczeg\u00f3lny, miewaj\u0105 straszliw\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia.<\/p>\n

By\u0142a premier apeluje z wi\u0119zienia do milicjant\u00f3w i \u017co\u0142nierzy: nie bierzcie krwi rodak\u00f3w na swoje sumienie. \u201eAni praca, ani pensja, ani pagony nie s\u0105 warte \u015bmierci waszej duszy” \u2013 pisze. „Nie strzelajcie do tych, kt\u00f3rzy czytaj\u0105 wiersze Szewczenki.” Tak na majdanie pojawia si\u0119 literatura.<\/p>\n

Jednym z pierwszych zabitych majda\u0144c\u00f3w by\u0142 dwudziestoletni poeta. Nie wiemy, co pisa\u0142 i czy pisa\u0142 dobrze. Mo\u017ce nie, a mo\u017ce za p\u00f3\u0142 wieku uczeni krytycy b\u0119d\u0105 spiera\u0107 si\u0119 o cen\u0119, jak\u0105 dla literatury by\u0142a jego \u015bmier\u0107. Jak my spieramy si\u0119 dzisiaj o sens \u015bmierci Baczy\u0144skiego i innych pisz\u0105cych powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Teraz jednak poleg\u0142y poeta jak nikt nadaje si\u0119 na symbol ukrai\u0144skiej rewolucji. Si\u0142a s\u0142owa nie jest mo\u017ce ogromna, ale jednak historia pokazuje, \u017ce dyktatorzy zabobonnie boj\u0105 si\u0119 tych, co \u015bwietnie j\u0119zykiem w\u0142adaj\u0105. Dlatego najpierw strzelaj\u0105 do poet\u00f3w i innych tragarzy wolnego s\u0142owa.<\/p>\n

Przekl\u0119te do\u015bwiadczenie <\/span><\/p>\n

Fotografia zastrzelonego poety obieg\u0142a \u015bwiat. Jak z narodowej ikony-landszaftu: z rozwianym w\u0142osem i ogniem w spojrzeniu stoi na jakim\u015b podwy\u017cszeniu, trzymaj\u0105c transparent z kr\u00f3tkim has\u0142em ustami ludu m\u00f3wi B\u00f3g<\/em>.<\/p>\n

Do\u015bwiadczeni, wiemy, jak bardzo si\u0119 myli. Jak bardzo pokr\u0119tne s\u0105 \u015bcie\u017cki Boga, historii i polityki. Jak bardzo odleg\u0142e od siebie. Ale im, majda\u0144com, bardziej ni\u017c pa\u0142ki i tarcze potrzebna jest wiara. Wi\u0119c wierz\u0105, \u017ce tym razem b\u0119dzie inaczej. \u017be tym razem nie zamieni\u0105 jednej bandy na drug\u0105. \u017be bandu<\/em> pogoni\u0105.<\/p>\n

Nie pogoni\u0105. Dobrze, je\u015bli sami nie stan\u0105 si\u0119 band\u0105<\/em>, bo czerwona linia oddzielaj\u0105ca pokojowy protest od s\u0142usznej, samoobronnej, ale jednak przemocy, zosta\u0142a przekroczona. A na Gruszewskiego najostrzej walcz\u0105 ci, kt\u00f3rzy sw\u0105 wiar\u0119 buduj\u0105 na wrogo\u015bci do innych.<\/p>\n

I kto wie, co si\u0119 jeszcze oka\u017ce, gdy opadn\u0105 dymne zas\u0142ony z palonych opon, z \u00a0unosz\u0105cych si\u0119 nad nimi \u015bpiew\u00f3w i hase\u0142.<\/p>\n

Gdy narracj\u0119 zast\u0105pi interpretacja.<\/p>\n

Na j\u0119zykach <\/span><\/em><\/p>\n

Gdy sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce dyktator u\u017cywa rozdwojonego j\u0119zyka, \u017ce dobiera s\u0142owa zale\u017cne od okoliczno\u015bci, a nie prawdy, ubiera je raz w europejski garnitur, a raz w berkutowski pancerz, Witalij Kliczko na majdanie zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 wy\u0142\u0105cznie po rosyjsku. – Nie podziel\u0105 nas na tych, co m\u00f3wi\u0105 po ukrai\u0144sku, i na tych co u\u017cywaj\u0105 rosyjskiego. Rozumiemy si\u0119 i nie damy podzieli\u0107 \u2013 krzycza\u0142. Kliczko dobrze rozumie rosyjski: rosyjski j\u0119zyk i rosyjski imperializm. Janukowycz za\u015b \u015bwietnie si\u0119 nim pos\u0142uguje, jak mow\u0105 ojczyst\u0105.<\/p>\n

Nie wiadomo, co na majdanie przewa\u017cy: euroentuzjazm czy te\u017c nacjonalizm. Wydaje si\u0119, \u017ce bez przywi\u0105zania do narodowej niezale\u017cno\u015bci majdanu by ju\u017c nie by\u0142o, a Europa nie jest celem, lecz raczej kierunkiem ucieczki przed Rosj\u0105. Co z tego rozumiemy? Co z tego rozumiej\u0105 wynaj\u0119ci przez nas politycy? Z tego, co m\u00f3wi\u0105, wynika niewiele. U\u017cywaj\u0105 s\u0142\u00f3w, by nic nie powiedzie\u0107.<\/p>\n

Schowani w sp\u00f3dnice sklerotycznej Europy, udajemy, \u017ce rosyjskiego nie znamy. \u017be zapomnieli\u015bmy: i j\u0119zyka, i imperializmu. Za to wci\u0105\u017c przypominamy sobie, \u017ce mordercy z Wo\u0142ynia m\u00f3wili po ukrai\u0144sku. Ta wybi\u00f3rcza pami\u0119\u0107, historyczna afazja, mo\u017ce kosztowa\u0107 du\u017co. Historia zn\u00f3w zastanie nas szepcz\u0105cych pacierze nienawi\u015bci i niemocy. Niezdolnych do nazywania rzeczy po imieniu i niezdolnych do czynu.<\/p>\n

\u00a0<\/em>A banda<\/em> nie \u015bpi. Nigdy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Takie czasy Dwa czasy: rewolucji i demokracji. Przed kamer\u0105 rozmawiaj\u0105 m\u0142odzi ludzie: ukrai\u0144ski buntownik i polski dziennikarz. Niezmiennie od wiek\u00f3w to m\u0142odych wysy\u0142aj\u0105 na pierwsz\u0105 lini\u0119. Dziennikarz ma za ma\u0142o lat, by pami\u0119ta\u0107 nasz\u0105 rewolucj\u0119, z niecierpliwo\u015bci\u0105 dopytuje wi\u0119c buntownika: […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[215,214],"class_list":["post-654","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-majdan","tag-ukraina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/654","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=654"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/654\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":658,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/654\/revisions\/658"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}