Historia wraca rot\u0105 jak refrenem. Kiepski serial niemieckiej telewizji \u201eNasze matki, nasi ojcowie\u201d w Polsce wywo\u0142a\u0142 histeryczne pytania, czy polska tv jest jeszcze polsk\u0105. Pokazali\u015bmy, \u017ceby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 sobie o filmie wyrobi\u0107 zdanie \u2013 t\u0142umaczy\u0142 si\u0119 prezes TVP. Odwo\u0142a\u0107 prezesa \u2013 \u017c\u0105dali obro\u0144cy szarganej historii. My\u015blenie totalitarne w natarciu: na szarganie \u015bwi\u0119to\u015bci odporne s\u0105 jedynie partyjne autorytety, za\u015b maluczkich obejrzenie kontrowersyjnego filmu deprawuje i wypacza.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, \u0142zawa i banalna opowie\u015b\u0107 o \u201eich matkach, ich ojcach\u201d budzi\u0107 mo\u017ce, jak m\u00f3wi\u0105 politycy, zrozumia\u0142y sprzeciw. Oczywi\u015bcie, Niemcy nieprawdziwie pokazali Armi\u0119 Krajow\u0105 jako organizacj\u0119 antysemick\u0105. Oczywi\u015bcie, r\u00f3wnie niesprawiedliwie z polskiej perspektywy pokazali siebie jako (w wi\u0119kszo\u015bci) ofiary wojny.\u00a0Ale je\u017celi dyskusj\u0119 o filmie ZDF oczy\u015bcimy z politycznej interesowno\u015bci, nieoczywisto\u015b\u0107 tych oczywistych oczywisto\u015bci oka\u017ce si\u0119 oczywista.<\/p>\n
Bo owszem, k\u0142amstwem jest og\u00f3lne stwierdzenie, \u017ce wszyscy akowcy byli antysemitami. Ale nie znaczy to, \u017ce w\u015br\u00f3d akowc\u00f3w nie by\u0142o antysemit\u00f3w. Trafiali si\u0119 pewnie wcale cz\u0119sto, r\u00f3wnie cz\u0119sto jak zdarzali si\u0119 w przedwojennej Polsce, nie tylko w\u015br\u00f3d niewykszta\u0142conych ch\u0142op\u00f3w czy proletariatu, ale i w\u015br\u00f3d inteligencji, nawet w akademickich elitach.<\/p>\n
Owszem, w pewnym sensie nie wszyscy Niemcy wojuj\u0105cy za fuhrera byli katami – nawet w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy\u00a0 podbijali \u015bwiat dla Rzeszy by\u0142y ofiary narodowosocjalistycznej przemocy, do zabijania zmuszone strachem o w\u0142asne \u017cycie. Teraz, \u017ce dziesi\u0119cioleciach kulturowej tresury w narodowej winie, wkuwania swojej winy na pami\u0119\u0107, ordungu bycia winnym z definicji i poprawno\u015bci, Niemcy chc\u0105 wreszcie m\u00f3wi\u0107 i o swoich cierpieniach, o swoim umieraniu, b\u00f3lu, t\u0119sknocie i rozpadzie.\u00a0Czy mo\u017cna mie\u0107 o to do nich pretensje?<\/p>\n
Nie mo\u017cna, chyba \u017ce \u2013 tak jak w serialu \u201eNasze matki, nasi ojcowie\u201d \u2013 pr\u00f3buj\u0105 zaciera\u0107 \u015bmiertelnie wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienia. Serial banalnie, ale prawdziwie przypomina, \u017ce na wojnie wszyscy s\u0105 ofiarami w tym sensie, \u017ce nikt nie pozostaje niewinny. Ale stwierdzenie, \u017ce wojna nikogo nie pozostawia niewinnym nie znaczy, \u017ce winni s\u0105 wszyscy. Kto\u015b jednak t\u0119 wojn\u0119 zacz\u0105\u0142, kto\u015b by\u0142 agresorem, cho\u0107by jedynie ze s\u0142abo\u015bci i strachu o \u017cycie. Kto\u015b by\u0142 katem, nawet je\u017celi tego bardzo nie chcia\u0142, a kto\u015b inny, cho\u0107 rozpaczliwie tego nie chcia\u0142, stawa\u0142 si\u0119 ofiar\u0105.<\/p>\n
Niebezpieczne jest nie podszczypywanie utwardzonych stearyn\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci czy wzruszanie aksjomat\u00f3w wbitych do g\u0142\u00f3w gruba\u015bnym brykiem z historii, lecz zapominanie o tym prostym rozr\u00f3\u017cnieniu. Niebezpieczne jest zr\u00f3wnywanie w historycznej narracji cierpienia \u00a0ofiary i kata, niebezpieczne, bo prowadz\u0105ce do zapomnienia i do powt\u00f3rki. Dr\u0119czony wyrzutami sumienia kat nie przestaje by\u0107 katem, za\u015b nawet najbardziej upodlona i ze zwierz\u0119cego l\u0119ku gotowa na wszystko ofiara nie przestaje by\u0107 ofiar\u0105. O tym trzeba m\u00f3wi\u0107 wprost, nawet dzi\u015b, kilkadziesi\u0105t lat po wojnie. Cho\u0107 prawdopodobnie nawet najlepsza pami\u0119\u0107 chroni przed powt\u00f3rk\u0105 tylko do czasu, bo \u2013 jak (nie)uczy w\u0142a\u015bnie historia \u2013 wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej samob\u00f3jcze szale\u0144stwo dopada nawet najbardziej higieniczne kultury i cywilizacje.<\/p>\n
W Warszawie artystyczny Ruch Higieny Moralnej w prote\u015bcie przeciw serialowi rozwiesi\u0142 plakaty, wzorowane na wojennych plakatach z 1939, nawo\u0142uj\u0105cych do czujno\u015bci i obiecuj\u0105cych zwyci\u0119stwo. Ruch do oporu wobec niemieckiej manipulacji nawo\u0142ywa\u0142 obrazkiem polskiego \u017co\u0142nierza bagnetem przebijaj\u0105cego germa\u0144sk\u0105 \u0142ap\u0119. W czasach pokoju od ruchu oporu i powtarzania gest\u00f3w z przegranej kampanii lepsza jest jednak rozmowa. Warkot werbli zag\u0142usza my\u015bli, symboliczny bagnet wbity we wra\u017c\u0105\u00a0 d\u0142o\u0144\u00a0przecina zarazem wszelk\u0105 dyskusj\u0119 i zwalnia od my\u015blenia. Anachroniczne gesty nie buduj\u0105 ani sensu, ani rozumienia, mog\u0105 co najwy\u017cej poprawi\u0107 kr\u0105\u017cenie zm\u0119czonym nieprzespan\u0105 noc\u0105 artystom.<\/p>\n
Pr\u00f3ba zrozumienia wcale nie oznacza zbyt \u0142atwego usprawiedliwienia czy wybaczenia. Interpretacja to nie kapitulacja. \u201eMiejsce zbrodni czy cnoty? (\u2026)wci\u0105\u017c mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce Berlin, jak lady Macbeth, bez wytchnienia myje sobie r\u0119ce\u2026\u201d To Gombrowicz z \u201eDziennika\u201d berli\u0144skiego, jednego z najg\u0142\u0119bszych opis\u00f3w zap\u0119tlenia niemieckiej winy i niewinno\u015bci, tekstu zawieraj\u0105cego genialne, dalekie od politycznej poprawno\u015bci zdania o pracowitych i czystych d\u0142oniach Niemc\u00f3w, o niemieckich r\u0119kach, co w ka\u017cdej chwili\u2026<\/p>\n
\u201eR\u0119ce zbrodnicze? Ale\u017c sk\u0105d, nowe przecie\u017c, niewinne\u2026 Nowe i nie te same, a jednak, przecie\u017c, takie same. (\u2026) I w tej\u017ce chwili prze\u015bliczne dziewcz\u0119 wzruszy\u0142o ramionami zabawnie, chodzi\u0142o o mi\u0142o\u015b\u0107, mi\u0142o\u015b\u0107, tak, ale tamto<\/em> te\u017c by\u0142o mi\u0142o\u015bci\u0105, las, las r\u0105k wyci\u0105gni\u0119tych przed siebie zdobywczo, mi\u0142o\u015bnie, heil<\/em>, r\u0119ce stwarzaj\u0105ce.\u201d<\/p>\n Ten berli\u0144ski dziennik nie by\u0142 dla Niemc\u00f3w przyjemny ani \u0142atwy. Nie tylko zreszt\u0105 dla Niemc\u00f3w. Gombrowicz i tym razem szed\u0142 pod pr\u0105d: Europy Zachodniej z przymkni\u0119tymi oczami jednocz\u0105cej si\u0119 przeciwko Europie sowietyzowanej; biskup\u00f3w polskich przebaczaj\u0105cych i prosz\u0105cych o przebaczenie. \u00a0\u201cNa nic! Na nic! Nie b\u0105d\u017acie dzie\u0107mi, wasze u\u015bmiechy i wszystkie wygody, jakie mogliby\u015bcie mnie ofiarowa\u0107, nie zniwecz\u0105 jednej minuty jednego jedynego z polskich kona\u0144 wielotysi\u0119cznych, a tak urozmaiconych, o tak rozpi\u0119tej skali udr\u0119czenia. Nie dam si\u0119 uwie\u015b\u0107! Nie przebacz\u0119!\u201d<\/p>\n Zamiast pointy informacja: \u201eDziennik\u201d z okresu berli\u0144skiego w Niemczech ukaza\u0142 si\u0119 pod tytu\u0142em \u201eBerliner Notizen\u201d ju\u017c w roku 1965. I ostrze\u017cenie dla wszystkich, kt\u00f3rzy chcieliby pa\u0142owa\u0107 Niemc\u00f3w przytoczonymi powy\u017cej cytatami – Gombrowicz napisa\u0142 te\u017c w tym samym czasie i takie zdanie:<\/p>\n \u201eNarody \u015bwiata: czy wci\u0105\u017c wam si\u0119 zdaje, \u017ce Hitler by\u0142 li-tylko Niemcem?\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Historia wraca rot\u0105 jak refrenem. Kiepski serial niemieckiej telewizji \u201eNasze matki, nasi ojcowie\u201d w Polsce wywo\u0142a\u0142 histeryczne pytania, czy polska tv jest jeszcze polsk\u0105. Pokazali\u015bmy, \u017ceby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 sobie o filmie wyrobi\u0107 zdanie \u2013 t\u0142umaczy\u0142 si\u0119 prezes TVP. Odwo\u0142a\u0107 prezesa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[178,177,179],"class_list":["post-533","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-nasi-ojcowie","tag-nasze-matki","tag-serial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=533"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/533\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":540,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/533\/revisions\/540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}