Og\u0142uszy\u0142o mnie, zatka\u0142o od nadmiaru Gombrowicza w ostatnim tygodniu pa\u017adziernika. O Gombrowiczu, Gombrowiczem, przeciw i za, i wko\u0142o Gombrowicza, szumnie, troch\u0119 z sensem, troch\u0119 durnie, festiwalowo. Gombro z przyprawian\u0105 g\u0119b\u0105, a nawet dup\u0105, go\u0142\u0105, bynajmniej nie nag\u0105. Zagadany, zachichotany, zgrany a\u017c po kabaretowy kicz, ale jednak wci\u0105\u017c \u017cywy. Jeszcze i ledwo, ale \u017cywy.<\/p>\n
Dla nas najwa\u017cniejsze by\u0142y oczywi\u015bcie rozmowy we Wsoli. Z klas\u0105 i wdzi\u0119kiem graj\u0105ca rol\u0119 wdowy-stra\u017cniczki Rita Gombrowicz, w sytuacjach mniej oficjalnych ujawniaj\u0105ca sw\u00f3j ironiczny dystans do literackiego obrz\u0105dku. Ale nie do Gombrowicza, w kt\u00f3rym \u2013 mam wra\u017cenie- zakochana coraz bardziej. I Miguel Grinberg, argenty\u0144ski przyjaciel-ucze\u0144 Gombrowicza, o kt\u00f3rym pani Rita m\u00f3wi z szacunkiem, \u017ce nie \u017cy\u0142 tylko \u017cyciem Gombrowicza, ale potrafi\u0142 zbudowa\u0107 w\u0142asn\u0105 biografi\u0119. Senior Miguel m\u0142odzie\u0144czy mimo siedemdziesi\u0119ciu wiosen na karku, ironiczny i przewrotny, mo\u017ce dlatego nie obawiaj\u0105cy si\u0119 sentymentalizmu, gdy opowiada, \u017ce jego \u017cycie zatacza w\u0142a\u015bnie tu, we Wsoli, ko\u0142o, bo przed p\u00f3\u0142wieczem pozna\u0142 Gombrowicza, a teraz przyjecha\u0142 tu, sk\u0105d Gombrowicz w \u015bwiat wyruszy\u0142. A przecie\u017c, cho\u0107 niezale\u017cny i osobny, przez ca\u0142e te pi\u0119\u0107 dziesi\u0105tek intensywnego \u017cycia realizuj\u0105cy to, o czym przez ledwie kilkana\u015bcie miesi\u0119cy w Buenos Aires z Gombrowiczem rozmawia\u0142. I na koniec podzi\u0119kowanie-komplement, kt\u00f3ry we Wsoli pami\u0119ta\u0107 b\u0119dziemy d\u0142ugo: \u017ce si\u0119 cieszy, i\u017c w muzeum Gombrowicza, nie zasta\u0142 tego, czego si\u0119 spodziewa\u0142 \u2013 czyli cmentarzyska. \u017be Gombrowicz \u017cyje.<\/p>\n
Cho\u0107 nie wiem, jak on, biedny, \u017cyje po tym wszystkim, co wyprawia z nim wsp\u00f3\u0142czesny teatr. Przej\u0119ty przykazaniem: o mnie nie wolno m\u00f3wi\u0107 w spos\u00f3b zwyk\u0142y, mi\u0119tosi Gombrowicza, gwa\u0142ci przez oczy i uszy, obraca na wszystkie strony i na nice, rozszarpuje na strz\u0119py znacze\u0144 i rozmienia na przys\u0142owia, a nawet kabaretowe szmoncesy. I robi mu krzywd\u0119 najwi\u0119ksz\u0105: ujednoznacznia to, co w Gombrowiczowskich tekstach wieloznaczne, udos\u0142ownia, upraszcza, dopowiada tam, gdzie warto zamilkn\u0105\u0107. Pewnie po to, by ju\u017c prawie klasyka uatrakcyjni\u0107, rozrusza\u0107, o\u017cywi\u0107, do percepcji po\u017ceraczy kabareton\u00f3w i elektronicznych gazet przystosowa\u0107. Zapominaj\u0105c jednak, \u017ce tym, co Gombrowiczowsk\u0105 pup\u0119 odr\u00f3\u017cnia od go\u0142ej dupy na scenie, jest literacko\u015b\u0107. <\/p>\n
Walenie widza intelektualn\u0105 golizn\u0105 na odlew wcale Gombrowicza nie rozja\u015bnia, nie t\u0142umaczy. Przeciwnie, staje si\u0119 tak podany Gombrowicz r\u00f3wnie niezrozumia\u0142y, co werdykt jury radomskiego festiwalu. Niezrozumia\u0142y dla mnie oczywi\u015bcie, bo mo\u017ce brakuje mi kompetencji, albo i cierpliwo\u015bci, do odbioru takiej teatralnej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, tego kolorowego i krzykliwego drobiazgu, co dwie sceny radomskiego teatru obsiad\u0142 na tydzie\u0144. Z dwoma wyj\u0105tkami, o kt\u00f3rych poni\u017cej.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 X Festiwalu Gombrowiczowskiego dosta\u0142y \u201eDzienniki\u201d wyre\u017cyserowane przez Miko\u0142aja Grabowskiego, kt\u00f3ry konkurs zdominowa\u0142, bo wyre\u017cyserowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u201eWspomnienia polskie\u201d w radomskim teatrze. Oba spektakle zreszt\u0105 \u2013przynajmniej z wierzchu- r\u00f3\u017cni jedynie poziom aktorstwa, stylistyka zmaga\u0144 Grabowskiego z Gombrowiczem tak naprawd\u0119 nie zmienia si\u0119 od lat, cho\u0107 po premierze w YMCE zarzucano mu, \u017ce zanadto poszed\u0142 w kabaret, g\u0142\u0119bi\u0119 \u201eDziennika\u201d po\u015bwi\u0119caj\u0105c dla uatrakcyjnienia spektaklu. Nic bardziej mylnego, cho\u0107 \u017ceby si\u0119 o tym przekona\u0107, trzeba by\u0142o mo\u017ce publiczno\u015bci niewarszawskiej, bardziej od\u015bwi\u0119tnej, spragnionej i wielkich nazwisk, i dobrej teatralnej rozrywki. I podatnej na Gombrowiczowskie gry.<\/p>\n
Nie wiem, kt\u00f3ry z pan\u00f3w G bardziej to sprawi\u0142, ale chwilami Gombrowiczowski tekst stawa\u0142 si\u0119 w tym przedstawieniu partytur\u0105, a wygarniturowana i wysukienczona publika pos\u0142usznym instrumentem. Suto za spektakl zap\u0142aciwszy, czujna i ch\u0119tna , \u015bmiechem zareagowa\u0142a ju\u017c na pocz\u0105tku, gdy Piotr Adamczyk-Gombrowicz rzuci\u0142 tekstem z \u201eDziennika\u201d: jestem do Chopina podobny. A potem \u015bmiechu by\u0142o co niemiara, r\u017ca\u0142a publiczno\u015bc rozkosznie, jak ko\u0144, na kt\u00f3rego wskoczy\u0142 pianista z genialnego \u201eDziennikowego\u201d opisu koncertu symfonicznego jako hippicznego wy\u015bcigu snob\u00f3w; r\u017ca\u0142a wi\u0119c publika coraz g\u0142o\u015bniej, aktorom odpowiadaj\u0105c i znawstwo swoje, i bywa\u0142o\u015b\u0107 okazuj\u0105c, \u015bmia\u0142a si\u0119 i klaska\u0142a, boki wytrz\u0105saj\u0105c z kamizelek i pudry z dekolt\u00f3w. I ani zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce na komend\u0119 si\u0119 \u015bmieje, i klaszcze na komend\u0119 obu autor\u00f3w. I \u017ce tak si\u0119 za\u015bmiewaj\u0105c, w perfidn\u0105 Gombrowiczowsk\u0105 pu\u0142apk\u0119 wpada i z siebie samej boki swoje zrywa. Zaiste, mistrz Gombrowicz i mistrz Grabowski, a nawet i Adamczyk mistrz, gdy w durnych reklamach si\u0119 nie pa\u0142\u0119ta.<\/p>\n
Pokaza\u0142 Grabowski i jego aktorzy, \u017ce \u017cywie jeszcze Gombrowicz szyderca, mistrz groteski i gier mi\u0119dzyludzkich. Ale do odkrycia (ponownego) mamy innego Gombrowicza jeszcze, tego bardziej serio, tragicznego, w\u0105tpi\u0105cego, samotnego, obitego i obola\u0142ego, kt\u00f3rego zw\u0105tpienie i niezrozumienie silniej dusi\u0142y ni\u017c ostatnie stadium astmy. To Gombrowicz z \u201ePolak\u00f3w\u201d Teatru Polskiego, spektaklu przez warszawsk\u0105 publik\u0119 krytyczn\u0105 przyj\u0119tego \u2013mam wra\u017cenie- z pewnym zak\u0142opotaniem, za\u017cenowaniem nawet. No bo \u017ceby kto\u015b tak serio, o Bogu, Cz\u0142owieku i Ojczy\u017anie\u2026<\/p>\n
To piekielnie powa\u017cne przedstawienie wa\u017cne mi si\u0119 wyda\u0142o nie ze wzgl\u0119du na \u015bcieraj\u0105ce si\u0119 w nim koncepcje \u015bwiata i cz\u0142owiecze\u0144stwa, \u015bcieraj\u0105ce si\u0119 teksty i postawy intelektualne prymasa Wyszy\u0144skiego i pisarza Gombrowicza, lecz ze wzgl\u0119du na samo starcie. \u015awietnie zagrane, pokazuje jedno: \u017ce my\u015blenie indywidualisty, na w\u0142asny rachunek, rzetelne, wi\u0119c pe\u0142ne zw\u0105tpienia, b\u00f3lu i trwogi, zawsze wydawa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie publice s\u0142abo\u015bci\u0105 w starciu z wiar\u0105, dogmatem, pewno\u015bci\u0105 podpart\u0105 lask\u0105 wy\u017cszego autorytetu, kt\u00f3ra mo\u017ce cudownie o\u017cywia\u0107 ska\u0142y, ale mo\u017ce by\u0107 te\u017c narz\u0119dziem pogromu.<\/p>\n
Na scenie \u015bwiata ten, kto szuka, waha si\u0119 i wie jedynie, ile nie wie, z regu\u0142y wypada bladziej ni\u017c cz\u0142owiek obdarowany wiar\u0105, kt\u00f3remu wiedza zosta\u0142a dana, a \u017cycie zadane. Wydaje si\u0119 s\u0142abszy, mniej przekonuj\u0105cy i atrakcyjny nie tylko w dysputach filozoficznych czy religijnych, ale tak\u017ce w kwestii trotylu na szcz\u0105tkach skrzyd\u0142a czy smole\u0144skiej brzozy. <\/p>\n
T\u0142umy za nim nie p\u00f3jd\u0105. Je\u015bli ju\u017c, to na niego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Og\u0142uszy\u0142o mnie, zatka\u0142o od nadmiaru Gombrowicza w ostatnim tygodniu pa\u017adziernika. O Gombrowiczu, Gombrowiczem, przeciw i za, i wko\u0142o Gombrowicza, szumnie, troch\u0119 z sensem, troch\u0119 durnie, festiwalowo. Gombro z przyprawian\u0105 g\u0119b\u0105, a nawet dup\u0105, go\u0142\u0105, bynajmniej nie nag\u0105. Zagadany, zachichotany, zgrany […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-363","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=363"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":368,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions\/368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tyczynski.muzeumliteratury.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}